۱. معرفی و موقعیت (دژی در دل کوه)
آرامگاه بیبی شهربانو، یکی از بحثبرانگیزترین و دیدنیترین اماکن تاریخی ری است که بر بلندای کوه بیبی شهربانو و در شمال امینآباد واقع شده است. موقعیت خاص این بنا که گویی در دل کوه پناه گرفته، چشماندازی کمنظیر از دشت ری را به زائران هدیه میدهد. برای رسیدن به این مکان باید مسیری کوهستانی و آسفالت شده را طی کنید که خود بخشی از جاذبه این سفر کوتاه است.
۲. افسانه و باورها (راز کوه)
طبق باورهای عامیانه و روایات محلی، اینجا آرامگاه شهربانو، دختر یزدگرد سوم ساسانی و همسر امام حسین (ع) است. مشهور است که او پس از واقعه عاشورا به سمت ایران میآید و در تعقیب دشمنان، وقتی به این کوه میرسد، با گفتن “یا هو” (و به روایتی “یا کوه”)، کوه شکافته شده و او را در خود پناه میدهد. هرچند بسیاری از مورخان و پژوهشگران، این داستان را با تردید مینگرند و بنا را نیایشگاهی کهن (احتمالاً معبد آناهیتا) میدانند که در دوره اسلامی تغییر کاربری داده است.
۳. معماری و قدمت (تلاقی سنگ و آجر)
معماری این بنا ترکیبی شگفتانگیز از سبکهای ساسانی و اسلامی است. هسته اصلی بنای سنگی و گنبد پیازی شکل آن، حکایت از قدمتی طولانی دارد. کارشناسان معتقدند بخشهایی از بنا (دیوارهای سنگی) متعلق به دوره ساسانی و بخشهای دیگر (گنبد و تزئینات) مربوط به دوران آلبویه، سلجوقی و قاجار است. صندوق منبتکاری روی مزار، اثری ارزشمند با تاریخ ۸۸۸ هجری قمری است که هنر دست استادان قدیم را به رخ میکشد.
۴. جاذبه گردشگری و غار (فضای رازآلود)
در کنار زیارتگاه، غار کوچکی وجود دارد که زائران در آنجا شمع روشن میکنند و فضایی معنوی و رازآلود دارد. وجود چشمه آب در نزدیکی بنا نیز از ویژگیهای نیایشگاههای ایران باستان است که بر جذابیت آن افزوده است. این مکان با داشتن پارکینگ و امکانات رفاهی نسبی، مقصدی عالی برای یک نیمروز تفریحی-زیارتی در جنوب تهران محسوب میشود.