برج طغرل؛ ساعت آفتابی ۹۰۰ ساله ری و شاهکار مهندسی سلجوقیان
معرفی و موقعیت (نگهبان آجری تاریخ)
برج طغرل یک برج آجری با ارتفاع حدود ۲۰ متر است که در شرق آرامگاه ابن بابویه در شهرری قرار دارد. این بنای باشکوه که قدمت آن به دوره سلجوقیان و حدود ۹ قرن پیش میرسد، یکی از مهمترین آثار معماری به سبک رازی است. برج طغرل به دلیل طراحی منحصر به فرد و کاربردهای علمیاش، شهرت جهانی دارد و از دوردست در پهنه شهرری خودنمایی میکند.
کاربرد علمی و مهندسی (ساعت دقیق خورشیدی)
مهمترین شگفتی برج طغرل، کاربری آن به عنوان یک ساعت آفتابی غولپیکر است. بدنه خارجی برج دارای ۲۴ تَرک یا کنگره است که هر کدام نماد یک ساعت از شبانهروز هستند. با طلوع خورشید، سایهها به تدریج روی این کنگرهها حرکت کرده و با قرار گرفتن آفتاب بر فراز هر ترک، یک ساعت از روز سپری میشده است. این دقت در محاسبه زمان، اوج دانش ریاضی و نجوم در ایران آن دوره را نشان میدهد.
معماری و ساختار (هنر و استحکام)
برج طغرل به شکل استوانهای از پایین به بالا ساخته شده و مصالح اصلی آن آجر و ملات ساروج است که دلیل اصلی استحکام آن در برابر زلزلهها و گذر زمان بوده است. در گذشته گنبدی مخروطی شکل بر فراز برج قرار داشته که متاسفانه امروزه از بین رفته است. این برج در دوره ناصرالدین شاه قاجار مرمت شد و کتیبهای مرمرین از این بازسازی بر سردر آن نصب گردید.
افسانهها و هویت (آرامگاه چه کسی؟)
درباره اینکه چه کسی در این برج مدفون است، روایتهای مختلفی وجود دارد. مشهورترین روایت، آن را آرامگاه طغرل بیک سلجوقی، موسس سلسله سلجوقیان میداند که پایتخت را از نیشابور به ری منتقل کرد. با این حال برخی محققان، با توجه به کاربرد علمی برج، آن را صرفاً یک بنای یادبود و رصدخانه میدانند. صرف نظر از هویت مدفون، این برج نمادی از اقتدار و دانش عصر سلجوقی است و در سال ۱۳۱۰ به عنوان اثر ملی به ثبت رسیده است.
