برج نقارهخانه شهرری: رازی هزارساله بر فراز کوه طبرک
معرفی و موقعیت (تنها بر فراز کوه)
برج نقارهخانه که برخی محلیها به آن “برج یزید” هم میگویند، بنایی آجری و ۸ ضلعی است که بر بلندای کوه طبرک (کوه نقارخانه) در شمال منطقه امینآباد شهرری قرار گرفته است. این سازه تنها و باوقار، با ارتفاع حدود ۳ متر، قرنهاست که از بالای کوه نظارهگر دشت ری و تحولات تاریخی آن بوده است و دسترسی به آن نیازمند یک کوهپیمایی کوتاه است.
معماری و ساختار (استحکام ساسانی، ظرافت اسلامی)
معماری این برج ترکیبی از استحکام و زیبایی است. ساختار اصلی آن از لاشه سنگ و گچ ساخته شده که یادآور شیوه معماری ساسانی است، اما نمای بیرونی آن با آجرکاریهای ظریف و قوسهای جناغی تزئین شده که ویژگیهای معماری دوران سلجوقی را نشان میدهد. گنبدی دو پوش که روزگاری بر فراز آن قرار داشته، متاسفانه فرو ریخته است اما بدنه ۸ ضلعی آن همچنان پابرجاست.
کاربرد و افسانهها (استودان یا مقبره؟)
درباره کاربرد این برج روایتهای متفاوتی وجود دارد که آن را مرموزتر میکند.
- استودان زرتشتی: برخی معتقدند شخصی زرتشتی به نام “بزرگ امید” این بنا را ساخته تا پس از مرگ، جسدش را طبق آیین زرتشتی در آنجا قرار دهند تا خوراک پرندگان شود (استودان).
- مقبره شاهان: برخی دیگر آن را آرامگاه یکی از شهریاران سلجوقی یا حتی مقبره “فخرالدوله دیلمی” از شاهان آلبویه میدانند.
- نقارهزنی: نام “نقارهخانه” شاید به این دلیل باشد که در دورههایی برای اعلام اخبار مهم یا اوقات شرعی، از بالای آن نقاره میزدند.
گنجینهای در معرض خطر (میراث گمشده)
در زیر کوه نقارهخانه، آثار باستانی دیگری مانند بقایای “گنبد اینانج” و قلعه طبرک وجود داشته که متاسفانه بخش زیادی از آنها در گذر زمان و فعالیتهای صنعتی (مانند کارخانه سیمان) آسیب دیدهاند. حتی نقش برجستهای از بهرام گور یا فتحعلیشاه قاجار در این کوه وجود داشته که امروزه اثری از آن نیست. بازدید از این برج، فرصتی است برای دیدن آخرین بازماندههای این مجموعه تاریخی باشکوه.