چشمه علی شهرری: آیینهای ۸۰۰۰ ساله بر صخرههای تاریخ
۱. معرفی و قدمت (مهد تمدن ری)
چشمه علی، تنها یک چشمه نیست؛ بلکه قلب تپنده تاریخ ری و تهران است که قدمت سکونت در کنار آن به ۸۰۰۰ سال پیش (دوره نوسنگی) میرسد. این محوطه باستانی در شمال شهرری واقع شده و نام باستانی آن “چشمه سورنا” (منسوب به خاندان اشکانی سورن) بوده است، اما بعدها به نام چشمه علی شهرت یافت. این مکان جایی است که نخستین ساکنان دشت ری، در کنار آب زلال آن تمدنی کهن را بنیان نهادند.
۲. نقشبرجسته قاجاری (یادگار فتحعلیشاه)
یکی از چشمگیرترین دیدنیهای این مکان، سنگنگاره بزرگ فتحعلیشاه قاجار است که بر دیواره صخرهای بالای چشمه حک شده است. این نقشبرجسته که به تقلید از کتیبههای باستانی ساسانی ساخته شده، شاه قاجار را نشسته بر تخت و در محاصره درباریان و فرزندانش نشان میدهد. جالب است بدانید که در گذشته، مردم تهران فرشهای خود را در آب این چشمه میشستند، زیرا باور داشتند آب آن خاصیتی دارد که رنگ فرش را درخشانتر میکند.
۳. کاوشهای باستانشناسی (کشف لایههای پنهان)
تپه چشمه علی از دیرباز مورد توجه باستانشناسان بوده است. “اریک اشمیت” در سالهای ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۵ شمسی کاوشهای گستردهای در اینجا انجام داد و آثاری از هزاره چهارم تا ششم پیش از میلاد کشف کرد. اخیراً نیز کاوشهای جدیدی برای لایهنگاری دقیقتر آغاز شده که به کشف بقایای معماری از دوره “مسسنگی” و سفالهای ظریف قرمز رنگ منجر شده است. هدف نهایی، تبدیل این محوطه به یک سایتموزه باستانشناسی است.
۴. وضعیت فعلی و طبیعت (احیای یک میراث)
اگرچه در سالهای اخیر به دلیل حفاریهای مترو، آب چشمه دچار نوسان و خشکی شد، اما تلاشهایی برای احیای بستر آن در جریان است. فضای اطراف چشمه با درختان کهنسال و بوستانی سرسبز، همچنان محلی محبوب برای تفریح و فرار از شلوغی شهر است. تلفیق صدای آب (در صورت جریان)، صخرههای تاریخی و باروی کهن ری در بالای تپه، منظرهای بیبدیل را خلق کرده است.
