نشست علمی با دکتر جواد بشری؛ از شاعران شیعی ری تا میراث فرهنگی شهر ری
در نشست علمی مؤسسه که روز ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ برگزار شد، دکتر جواد بشری، استادیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، با معرفی بخشی از پژوهشهای خود در حوزه شعر شیعی، مفاخر شهر ری و جایگاه تاریخی این شهر، به تبیین ظرفیتهای علمی و فرهنگی ری در تاریخ ایران و جهان اسلام پرداخت.
دکتر جواد بشری، دارای دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران و استادیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی این دانشگاه، مهمان نشست علمی مؤسسه در تاریخ ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ بودند. ایشان از پژوهشگران و مؤلفان شناختهشده حوزه زبان و ادبیات فارسی به شمار میروند و تاکنون بیش از ۳۰ مقاله علمی ـ پژوهشی و ۱۰ عنوان کتاب از ایشان منتشر شده است. کتاب احوال شیخ اجل سعدی شیرازی از جمله آثار شاخص ایشان است. همچنین دکتر بشری در سال ۱۳۹۹ برای تألیف اثری درباره زندگی سعدی شیرازی، برگزیده بخش شعر پانزدهمین جشنواره بینالمللی فجر شدند.
در این نشست، دکتر بشری بخشی از دستاوردهای پژوهشی خود را در حوزه شعر شیعی فارسی معرفی کردند. ایشان توضیح دادند که پژوهش اصلیشان به بررسی اشعار شاعران شیعی، بهویژه شاعران فارسیزبان، اختصاص دارد و در کنار تحلیل آثار آنان، زندگی و جایگاه علمی و ادبی این چهرهها نیز مورد مطالعه قرار گرفته است.
در ادامه، به معرفی شماری از شاعران شیعی شهر ری از جمله نصیرالدین رازی، قوامی رازی، ابوالفاخر رازی، محمد بن ابراهیم رازی، بُندار رازی، منصور منطقی رازی و نصرت رازی پرداختند. به گفته ایشان، بخش اندکی از دیوان قوامی رازی تا امروز باقی مانده و در دورههای مختلف به چاپ رسیده است. همچنین تنها سه قصیده از ابوالفاخر رازی برجای مانده که از نمونههای ارزشمند شعر شیعی به شمار میروند.
دکتر بشری با تأکید بر اینکه بسیاری از این شاعران در منابع تاریخی و ادبی کمتر شناخته شدهاند، اظهار داشتند که پژوهشهای انجامشده میتواند زمینهساز مطالعات مستقل و عمیقتر درباره هر یک از این شخصیتهای برجسته باشد.
بخش دیگری از این نشست به معرفی مفاخر شهر ری و جایگاه تاریخی این شهر اختصاص داشت. دکتر بشری با اشاره به حمله سلطان محمود غزنوی به ری در دوره آلبویه، بیان کردند که بخش قابل توجهی از میراث علمی، حدیثی و فلسفی این شهر در جریان این رخداد از میان رفت. ایشان همچنین زلزلههای تاریخی، بهویژه زلزله بزرگ قرن سوم هجری، را از دیگر عوامل آسیبدیدگی شهر ری برشمردند.
در ادامه، ایشان به ویژگیهای زبانی و فرهنگی شهر ری اشاره کردند و گفتند این شهر در گذشته دارای شاخهای مستقل از زبان بوده که میتواند موضوع پژوهشهای زبانشناختی قرار گیرد؛ همانگونه که در معماری نیز «سبک رازی» به عنوان یکی از سبکهای مهم معماری ایران شناخته میشود.
دکتر بشری همچنین ری را یکی از مهمترین مراکز مهاجرپذیر جهان اسلام معرفی کردند و توضیح دادند که این شهر در دورههای مختلف، مقصد علما، ادبا و اندیشمندانی از سراسر ایران و جهان اسلام بوده است. به دلیل جایگاه علمی، مذهبی و فرهنگی ری، بسیاری از این شخصیتها در این شهر اقامت کرده و آرامگاه آنان نیز در همین منطقه قرار دارد.
به اعتقاد ایشان، شهر ری از قرن هفتم تا نهم هجری دورهای از افول را تجربه کرد که جنگها و تحولات تاریخی از مهمترین عوامل این وضعیت به شمار میروند.
در پایان این نشست، دکتر بشری به همزمانی حضور ابوالفتوح رازی و جارالله زمخشری در شهر ری طی قرن ششم هجری اشاره کردند. به گفته ایشان، هر دو از مفسران بزرگ قرآن کریم بودند؛ با این تفاوت که زمخشری تفسیر خود را به زبان عربی و ابوالفتوح رازی تفسیر ارزشمند خود را به زبان فارسی نگاشت. ایشان همچنین یادآور شدند که آرامگاه ابوالفتوح رازی در جوار حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) قرار دارد و یکی از رواقهای این آستان مقدس به نام این مفسر بزرگ نامگذاری شده است.